Από τη Λυρική στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: έργα και υλικά που δημιούργησε ο Ουίλιαμ Κέντριτζ για την όπερα «L’Orfeo» θα βρεθούν στα τέλη Οκτωβρίου ανάμεσα στις αρχαιότητες του Μουσείου, σε έναν χωρίς προηγούμενο διάλογο σύγχρονης δημιουργίας και αρχαίου κόσμου. Η τριλογία του στην Αθήνα θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2027, στο ΕΜΣΤ.
Μια σπουδαία αποκάλυψη επεφύλασσε ο κορυφαίος δημιουργός Ουίλιαμ Κέντριτζ, στη μεγάλη συνέντευξη που έδωσε στο περιοδικό Blue της Αegean με αφορμή την όπερα «L’Orfeo» του Monteverdi, που σκηνοθετεί στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Στα τέλη Οκτωβρίου θα παρουσιάσει μια έκθεση μέσα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, σε ένα εγχείρημα που πραγματοποιείται για πρώτη φορά στην ιστορία του: έργα και υλικά που δημιούργησε για το «L’Orfeo» θα περάσουν από τη σκηνή της όπερας στις αίθουσες του Εθνικού Αρχαιολογικού, για να συνομιλήσουν με εκθέματα του Μουσείου.
Η σημαντική έκθεση, μεταφέρει τον κόσμο που δημιούργησε ο Κέντριτζ για τον μύθο του Ορφέα σε έναν χώρο όπου οι μορφές, τα σύμβολα και τα μεγάλα ερωτήματα αυτής της ιστορίας υπάρχουν εδώ και αιώνες μέσα στα ίδια τα αρχαιολογικά αντικείμενα.
Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη, ο Χάροντας και η Περσεφόνη, η κάθοδος στον Άδη, η απώλεια, η επιθυμία της επιστροφής, η μνήμη και το βλέμμα προς τα πίσω περνούν έτσι από τη σκηνική αφήγηση του Κέντριτζ σε έναν απρόσμενο, παλλόμενο, διάλογο με την αρχαιότητα.
Σύγχρονη τέχνη πλάι σε εκθέματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο η κίνηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Για πρώτη φορά ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή καλλιτέχνες διεθνώς καλείται να εισέλθει με το έργο του στις αίθουσες του Μουσείου και να το τοποθετήσει σε άμεση συνομιλία με τις αρχαιότητές του. Και για τον ίδιο τον Κέντριτζ η συνάντηση μοιάζει σχεδόν οργανική: επί δεκαετίες το έργο του κινείται ανάμεσα στην παρουσία και την απουσία, στη μνήμη και τη λήθη, σε αυτό που βλέπουμε και σε αυτό που έχει ήδη χαθεί αλλά εξακολουθεί να αφήνει το ίχνος του.
Πριν όμως τα έργα του περάσουν τις πόρτες του Εθνικού Αρχαιολογικού τον επόμενο μήνα, ο Ουίλιαμ Κέντριτζ θα βρίσκεται στην Εθνική Λυρική Σκηνή με το «L’Orfeo» του Claudio Monteverdi. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες παραγωγές της νέας σεζόν της ΕΛΣ και ταυτόχρονα για μια διεθνή συμπαραγωγή ιδιαίτερου βάρους, με το Glyndebourne Festival και τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης.
Κανείς δεν περιμένει από τον ιδιοφυή Κέντριτζ να αντιμετωπίσει το «L’Orfeo», μία από τις απαρχές της ίδιας της ιστορίας της όπερας, ως ένα μνημείο που χρειάζεται να αποκατασταθεί σκηνικά. Τον ενδιαφέρει η παράξενη αντοχή του μύθου και κυρίως εκείνη η στιγμή που εδώ και αιώνες εξακολουθεί να μας αναστατώνει: ο Ορφέας έχει κατορθώσει το ακατόρθωτο, έχει κατέβει στον Κάτω Κόσμο και του έχει επιτραπεί να πάρει πίσω την Ευρυδίκη, υπό έναν και μόνο όρο: να μη γυρίσει να την κοιτάξει πριν βγουν στο φως. Κι όμως γυρίζει.
Διεθνής Τύπος: Μια παραγωγή ορόσημο Ακριβώς αυτή η κίνηση βρίσκεται στην καρδιά της ανάγνωσης του Kέντριτζ. Στη συνέντευξή του στο Blue μιλά για την αδυναμία μας να αντισταθούμε στην ανάγκη να κοιτάξουμε πίσω, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι αυτό μπορεί να σημάνει την καταστροφή. Ο Ορφέας δεν είναι γι’ αυτόν απλώς ο μυθικός ποιητής που χάνει για δεύτερη φορά την αγαπημένη του, αλλά ένας άνθρωπος αντιμέτωπος με τα όρια της επιθυμίας, της μνήμης και της ίδιας της τέχνης. «Δεν είναι η μουσική που αποτυγχάνει. Ο Ορφέας προδίδει τη δική του μουσική, επειδή γυρίζει να κοιτάξει πίσω», λέει μεταξύ άλλων ο Ούλιαμ Κέντριτζ στη μεγάλη του συνέντευξη στο Blue.
Το «L’Orfeo» γίνεται έτσι ιδανικό πεδίο για το σύμπαν του Kentridge. Σχέδιο, κάρβουνο, προβολές, animation, μηχανισμοί, σκιές και ζωντανή σκηνική δράση δεν λειτουργούν ως διακόσμηση της μουσικής του Monteverdi αλλά ως διαφορετικές εκδοχές της ίδιας αφήγησης. Οι εικόνες εμφανίζονται, μεταμορφώνονται, σβήνουν και αφήνουν πίσω τους ίχνη, όπως ακριβώς συμβαίνει στα περίφημα σχέδια και στις ταινίες animation του καλλιτέχνη.
Η παραγωγή έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Ιούνιο στο Glyndebourne, προκαλώντας αμέσως έντονη συζήτηση. Ο Guardian μίλησε για την «εκρηκτική δημιουργικότητα» του Κέντριτζ, ενώ το Bachtrack χαρακτήρισε τη σκηνοθετική του επινόηση άξια να σταθεί ως «παραγωγή-ορόσημο».
Η Arts Desk είδε στα σχέδια, στα animation και στις αναφορές στον Ρίλκε έναν «φανταστικά δυναμικό διάλογο με τον Monteverdi», απορρίπτοντας την ένσταση ότι το πληθωρικό εικαστικό σύμπαν του Νοτιοαφρικανού δημιουργού επισκιάζει τη μουσική.
To παρελθόν σβήνει αλλά δεν εξαφανίζεται Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ το 1955, ο William Kentridge μεγάλωσε μέσα στην πραγματικότητα του απαρτχάιντ, σε μια οικογένεια δικηγόρων που συνδέθηκε στενά με τους αγώνες κατά του καθεστώτος. Η Νότια Αφρική, η βία της Ιστορίας, η αποικιοκρατία, η εξουσία και ο τρόπος με τον οποίο η πολιτική εγγράφεται πάνω στα σώματα και στις ζωές των ανθρώπων βρίσκονται στον πυρήνα του έργου του, χωρίς όμως να μετατρέπονται ποτέ σε ένα μονοσήμαντο πολιτικό μήνυμα.
Από τα σχέδια με κάρβουνο και τις πρώτες χειροποίητες ταινίες animation μέχρι τη χαρακτική, τη γλυπτική, την περφόρμανς, το κολάζ και τις μεγάλες σκηνοθεσίες όπερας, ο Κέντριτζ έχει δημιουργήσει ένα απολύτως προσωπικό εικαστικό σύμπαν. Η τεχνική που τον έκανε διάσημο είναι συγχρόνως εξαιρετικά απλή και βαθιά σύνθετη: σχεδιάζει με κάρβουνο, φωτογραφίζει το σχέδιο, σβήνει, ξανασχεδιάζει και φωτογραφίζει ξανά. Το προηγούμενο σχέδιο δεν εξαφανίζεται ποτέ εντελώς. Το χαρτί κρατά τα ίχνη όσων υπήρξαν εκεί πριν.
Αυτή ακριβώς η διαδικασία -το παρελθόν που σβήνεται αλλά αρνείται να εξαφανιστεί- διατρέχει ολόκληρο το έργο του. Ίσως γι’ αυτό η είσοδός του στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο αποκτά μια διάσταση πολύ μεγαλύτερη από μια ακόμη έκθεση σύγχρονης τέχνης. Ο Κέντριτζ πρόκειται να τοποθετήσει το δικό του αρχείο εικόνων απέναντι σε ένα αρχείο χιλιάδων ετών και να αφήσει τις δύο χρονικότητες να συναντηθούν μέσα στις αίθουσες.
Το ίδιο συμβαίνει και με την όπερα. Ο Κέντριτζ έχει επιστρέψει επανειλημμένα στο λυρικό θέατρο, όχι επειδή εγκαταλείπει την εικαστική τέχνη για τη σκηνοθεσία, αλλά επειδή εκεί μπορεί να ενώσει σχεδόν όλα όσα τον απασχολούν: εικόνα, μουσική, σώμα, κίνηση, χρόνο, μηχανισμό, ιστορία. Οι σκηνοθεσίες του έχουν παρουσιαστεί στις σημαντικότερες λυρικές σκηνές του κόσμου και η σχέση του με την όπερα αποτελεί πλέον ένα αυτόνομο κεφάλαιο της δημιουργίας του.
Ο κορυφαίος δημιουργός της εποχής μας Ουύλιαμ Κέντριτζ / Photo Jabulani Dhlamini
Τριλογία Κέντριτζ στην Αθήνα: Λυρική, Αρχαιολογικό Μουσείο, ΕΜΣΤ Η Αθήνα, ωστόσο, δεν θα συναντήσει τον Kentridge μόνο μέσα από το «L’Orfeo» και την έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Τον Ιούνιο του 2027 το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης θα παρουσιάσει το «Το Μεγάλο Ναι, το Μεγάλο Όχι», μια μεγάλη έκθεση με περισσότερα από 100 έργα του, σε καλλιτεχνική διεύθυνση της Κατερίνας Γρέγου, επιμέλεια του Tarek Abou El Fetouh και σε συμπαραγωγή με το BOZAR των Βρυξελλών.
Διαμορφώνεται έτσι μια εξαιρετικά σπάνια συγκυρία: μέσα σε διάστημα λίγων μηνών ο ίδιος δημιουργός θα εμφανιστεί στην Αθήνα μέσα από τρεις εντελώς διαφορετικούς θεσμούς και τρεις διαφορετικές αναγνώσεις του έργου του. Στην Εθνική Λυρική Σκηνή μέσα από τον Monteverdi και τον αρχέγονο μύθο του Ορφέα. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο σε άμεση αντιπαράθεση και συνομιλία με την αρχαιότητα. Και στο ΕΜΣΤ μέσα από ένα μεγάλο σώμα της εικαστικής του παραγωγής.
William Kentridge, The Great Yes (Studio Still Life) , 2022
Σινική μελάνη και μολύβι σε χειροποίητο χαρτί Phumani, τοποθετημένο σε ακατέργαστο καμβά 181 x 221 εκ.
Eυγενική παραχώρησηKentridge Studio © William Kentridge Η αφετηρία όλων, αυτή τη στιγμή, είναι ο Ορφέας. Ένας άνθρωπος κατεβαίνει στον κόσμο των νεκρών επειδή αρνείται να δεχτεί ότι αυτό που έχασε έχει χαθεί οριστικά. Και ένας καλλιτέχνης που σε όλη του τη διαδρομή σχεδιάζει, σβήνει και ξανασχεδιάζει, αφήνοντας επίτηδες πάνω στο χαρτί τα ίχνη εκείνου που προϋπήρχε, βρίσκει σε αυτόν τον μύθο ένα θέμα σχεδόν προορισμένο για το έργο του.
Σε λίγες εβδομάδες, αυτός ο Ορφέας θα βρεθεί στη σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Και αμέσως μετά θα κάνει μια δεύτερη, απροσδόκητη διαδρομή: θα περάσει μέσα στις αίθουσες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, ανάμεσα στις αρχαιότητες από τις οποίες ο μύθος του εξακολουθεί, χιλιάδες χρόνια αργότερα, να μας κοιτάζει.
Info
“Ορφέας” του Κλάουντιο ΜοντεβέρντιΕθνική Λυρική Σκηνή σε συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ Όπερας του Γκλάιντμπορν και τη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης.
30 Οκτ 2026 και 01, 04, 06, 08, 10, 12, 14 Νοε 2026
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο
