Μια άγνωστη πτυχή της προσωπικότητας του μακεδονομάχου Παύλου Μελά, η οποία ήρθε στο φως πριν από λίγες μόνο δεκαετίες, ήταν το πάθος του για τη φωτογραφία.
Ο πατέρας του Παύλου Μελά, Μιχαήλ, ήρθε σε επαφή με τη φωτογραφία στη Μασσαλία, όπου δραστηριοποιούνταν ως έμπορος. Ως φιλότεχνος, ακολούθησε τις τεχνολογικές εξελίξεις και το νέο μέσο οπτικής αποτύπωσης, μεταφέροντας το πάθος του στην οικογένεια. Το 1874, η οικογένεια Μελά εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, φέρνοντας μαζί της και την πρώτη φωτογραφική μηχανή. Με αυτήν εξοικειώθηκε ο νεαρός Παύλος Μελάς, κάνοντας τα πρώτα του βήματα στη φωτογραφική τέχνη κατά την ενηλικίωσή του. Η τελευταία απόγονος της οικογένειας, Ναταλία Ιωαννίδη, εμπιστεύτηκε πριν τρία χρόνια το πλούσιο οικογενειακό αρχείο στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ). Στόχος είναι η διαφύλαξη, η ανάδειξη και η πρόσβαση του υλικού στο κοινό. Το ΜΙΕΤ παρουσιάζει το αρχείο σε μια νέα έκδοση που μυεί τον αναγνώστη στη ζωή της οικογένειας. Οι φωτογραφίες συνδυάζονται με αποσπάσματα επιστολών και ιστορική ανάλυση, ανασυνθέτοντας την ατμόσφαιρα και τον πολιτισμό της εποχής. Στην πραγματικότητα, πολλά από τα μέλη της οικογένειάς του, αλλά και της συζύγου του, της Ναταλίας Δραγούμη, υπήρξαν παθιασμένοι και χαρισματικοί πρωτοπόροι της ερασιτεχνικής φωτογραφίας.
Μέχρι σήμερα λίγα μόνο δείγματα από το πλούσιο φωτογραφικό αρχείο της οικογένειας Μελά έχουν γίνει γνωστά στο ευρύτερο κοινό όταν μεμονωμένες φωτογραφίες παρουσιάστηκαν σε κάποια έκθεση ή περιλήφθηκαν σε κάποια έκδοση.
Όταν ο Παύλος Μελλάς απέκτησε την πρώτη φωτογραφική Το έναυσμα για την ενασχόλησή του με το μέσο της φωτογραφίας δόθηκε από τον πατέρα του. Ο Μιχαήλ Μελάς σπούδασε Νομική στο Παρίσι και στη συνέχεια δραστηριοποιήθηκε ως έμπορος, εισάγοντας σιτηρά από τη Μαύρη Θάλασσα (η σύζυγός του, Ελένη Βουτσινά, καταγόταν από την Οδησσό) στο Λονδίνο και τη Μασσαλία, την οποία και επέλεξε ως κύριο τόπο διαμονής.
Ως έμπορος και φιλότεχνος σε μια πόλη που χάρη στο λιμάνι της και στη Βιομηχανική Επανάσταση γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, ο Μιχαήλ έρχεται σε επαφή με τις τεχνολογικές εξελίξεις και ιδίως με το νέο μέσο οπτικής αποτύπωσης, τη φωτογραφία.
Η σχετικά πρόσφατη εφεύρεσή της στη Γαλλία έμελλε να επιφέρει ριζοσπαστικές αλλαγές στην οπτική αντίληψη των ανθρώπων, ωθώντας τις εικαστικές τέχνες να αναζητήσουν νέους δρόμους απεικόνισης.
Στη Μασσαλία γεννιούνται έξι από τα επτά παιδιά της οικογένειας, μεταξύ των οποίων και ο τριτότοκος Παύλος, το 1870.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Μιχαήλ Μελάς εγκαθίσταται οικογενειακώς στην Αθήνα, κουβαλώντας στις αποσκευές του και τη φωτογραφική μηχανή του.
Η μηχανή αυτή χρησιμοποιούνταν περιστασιακά απ’ όλα τα μέλη της οικογένειας και πιθανόν να υπήρξε η πρώτη μηχανή που έπιασε στα χέρια του ο γιος του Παύλος, ο οποίος εξοικειώθηκε με το νέο μέσο κατά την ενηλικίωσή του.
Δείτε φωτογραφίες
Ο αλυτάρχης των Ολυμπιακών Αγώνων Κωνσταντίνος Μάνος και πίσω του ο νικητής του μαραθωνίου Σπύρος Λούης, 1896. Φωτ.: Παύλος Μελάς
Η Ναταλία Δραγούμη-Μελά έφιππη, π. 1895–1904. Φωτ.: Παύλος Μελάς
Ολυμπιακοί Αγώνες, αγώνας ξιφασκίας στο Ζάππειο, 1896 Φωτ.: Παύλος Μελάς
Ο Παύλος Μελάς πίσω από το θεοδόλιχο (γαιωδαιτικό όργανο μετρήσεων) σε άσκηση της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας Στρατού στο Άργος, 1896
Ο Παύλος Μελάς, ένστολος, με τον Μίκη αγκαλιά, στο σπίτι της οδού Βαλαωρίτου,
π. 1896. Φωτ.: Ναταλία Δραγούμη-Μελά
Κατά τη διάρκεια μετρήσεων της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας στο Κεφαλάρι του Άργους, 1896. Δεξιά, διακρίνεται εξοπλισμός με τη «μετροτράπεζα μετά άβακος και διόπτρας». Φωτ.: Παύλος Μελάς
Η Ναταλία Δραγούμη-Μελά στην Κηφισιά, π. 1897. Φωτ.: Παύλος Μελάς
Ο Νίκος Δραγούμης (αριστερά) και ο Παύλος Μελάς (δεξιά) σε εκδρομή στο ρέμα της Χελιδονούς, π. 1892–1899. Διακρίνεται η θήκη της φωτογραφικής μηχανής περασμένη στον λαιμό του Παύλου. Φωτ.: Ναταλία Δραγούμη-Μελά Το ΜΙΕΤ παρουσιάζει την πλούσια φωτογραφική συλλογή Πριν από τρία χρόνια η τελευταία απόγονος της οικογένειας, Ναταλία Ιωαννίδη, πήρε την απόφαση να εμπιστευτεί το οικογενειακό αρχείο στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης ώστε να διαφυλαχτεί και να αναδειχθεί, να γίνει κτήμα όχι μόνο της επιστημονικής κοινότητας, αλλά ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας.
Πιστό στη δέσμευσή του αυτή, το ΜΙΕΤ παρουσιάζει σήμερα ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από την πλούσια συλλογή μέσα από μια έκδοση που δεν φιλοδοξεί να κάνει απλώς μια συστηματική και εμπεριστατωμένη τεκμηρίωση της συλλογής, αλλά να μυήσει τον αναγνώστη στη ζωή και την προσωπικότητα των ανθρώπων μπροστά και πίσω από τον φακό, ξαναζωντανεύοντας παράλληλα μια ολόκληρη εποχή και μια Ελλάδα χαμένη σχεδόν στην αχλή του μύθου.
Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται το υλικό στο βιβλίο υπηρετεί ακριβώς αυτή την πρόθεση. Σε ένα πρώτο επίπεδο ο αναγνώστης, καθώς φυλλομετρά τον τόμο, όπως τα μέλη της οικογένειας ξεφύλλιζαν άλλοτε τα οικογενειακά λευκώματα με τις ίδιες φωτογραφίες, καθίσταται κι αυτός τρόπον τινά ένα μέλος της οικογένειας.
Πέρα όμως από τις γεμάτες ζωντάνια φωτογραφίες, που δίνουν σχεδόν σάρκα και οστά στα πρόσωπα, η συστηματική σταχυολόγηση αναφορών σχετικών με τη φωτογραφία από το πλούσιο επιστολογραφικό αρχείο της οικογένειας επιτρέπει να διεισδύσουμε στον εσωτερικό τους κόσμο, να καταλάβουμε πώς αντιλαμβάνονταν το νέο μέσο και πόσο κεντρική θέση τού επιφύλασσαν στη ζωή και την καθημερινότητά τους.
Κωνσταντίνος Φιολάκης / Αλίκη Τσίργιαλου «Εκατέρωθεν του φακού» / Οι φωτογραφίες από το Αρχείο Οικογένειας Παύλου Μελά και Ναταλίας Δραγούμη Τέλος, μέσα από τη μελέτη της Αλίκης Τσίργιαλου, μελετήτρια Ιστορίας και Τέχνης της Φωτογραφίας, προσφέρεται στον αναγνώστη η ευκαιρία να εμβαθύνει ακόμα περισσότερο, «διαβάζοντας» τις φωτογραφίες μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ελληνικής ιστορίας του 19ου αι., αλλά και του πνευματικού σύμπαντος του πρώιμου αστικού πολιτισμού.
Η έκδοση συνοδεύεται και από τα απαραίτητα σύντομα βιογραφικά σημειώματα των μελών των δύο οικογενειών.
ΜΙΕΤ -ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ: Εκατέρωθεν του φακού. Οι φωτογραφίες από το Αρχείο Οικογένειας Παύλου Μελά και Ναταλίας Δραγούμη
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο
