Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι μόνο μια ακόμα αιματοχυσία στη Μέση Ανατολή· είναι μια ωρολογιακή βόμβα κάτω από την παγκόσμια οικονομία. Καθώς η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ επιχειρούν να λυγίσουν την Τεχεράνη, η πραγματική μάχη παίζεται στις αγορές ενέργειας, στα νοικοκυριά και στις κάλπες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαιώνει δημοσίως ότι ο πόλεμος με το Ιράν «θα τελειώσει πολύ σύντομα», την ώρα που στο Truth Social απαιτεί «ΑΝΕΥ ΟΡΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ» και αλλαγή ηγεσίας στην Τεχεράνη. Η Ισλαμική Επαναστατική Φρουρά απαντά ότι «εμείς θα καθορίσουμε το τέλος του πολέμου» και απειλεί πως δεν θα επιτρέψει να εξαχθεί «ούτε ένα λίτρο πετρελαίου» από την περιοχή εάν συνεχιστούν τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. Η διαδοχή από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος έχει χάσει πρόσφατα μεγάλο μέρος της οικογένειάς του, αποτυπώνει μια σκληροπυρηνική τάση που βλέπει τον πόλεμο όχι ως τακτική σύγκρουση, αλλά ως υπαρξιακή αναμέτρηση.
Ιράν, πόλεμος και ενεργειακό σοκ
Σε αυτό το φόντο, ο οικονομολόγος Μάρτιν Γουλφ προειδοποιεί ότι ο «πόλεμος με το Ιράν» μπορεί να εξελιχθεί στο μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, αν χτυπηθεί σοβαρά η παραγωγική ικανότητα της περιοχής. Σύμφωνα με τα σενάρια της Capital Economics, ένα βραχύ, οξύ επεισόδιο δύο εβδομάδων θα στερούσε περίπου το 1,4% των ετήσιων παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και LNG, ενώ μια τριμηνιαία σύγκρουση χωρίς μόνιμες ζημιές θα έφτανε στο 5-6% των παγκόσμιων εξαγωγών το 2026. Στο πιο σκοτεινό σενάριο, με τριμηνιαίο πόλεμο και βαριά καταστροφή υποδομών –π.χ. στο ιρανικό νησί Χαργκ– η απώλεια θα φτάσει στο 8-9% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και LNG, με το Brent να εκτινάσσεται έως τα 150 δολάρια το βαρέλι και τις τιμές φυσικού αερίου στην ΕΕ στα 120 ευρώ ανά MWh, πλήγμα που θα «αγγίξει» και το 2027.
Ήδη, η διακοπή των ροών από τα Στενά του Ορμούζ έχει παραλύσει τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με την Αλ Τζαζίρα να εκτιμά ότι έχει ανασταλεί σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς. Οι πρώτες εκτιμήσεις της Capital Economics και άλλων οργανισμών δείχνουν ότι μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να αφαιρέσει έως και 0,5 ποσοστιαίες μονάδες από την παγκόσμια ανάπτυξη, με δυσανάλογα βάρη για εισαγωγικές οικονομίες όπως η Ευρώπη, η Ινδία και η Κίνα.
Ιράν, πόλεμος και πολιτικό ρίσκο για τον Τραμπ
Παρά το σοκ, ο Γουλφ επισημαίνει ότι οι δυτικές οικονομίες είναι σήμερα λιγότερο πετρελαιοβόρες από ό,τι στη δεκαετία του ’70, ενώ οι κεντρικές τράπεζες έχουν μάθει να «αγκυρώνουν» τις πληθωριστικές προσδοκίες. Όμως η αντοχή των οικονομιών δεν σημαίνει πολιτική ασυλία: στις ΗΠΑ, όπου το «κόστος ζωής» έχει ήδη γίνει κεντρικό πολιτικό διακύβευμα, μια νέα εκτόξευση λογαριασμών καυσίμων και θέρμανσης μπορεί να αποδειχθεί εφιάλτης για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ήδη αναλύσεις στις ΗΠΑ δείχνουν ότι, ενώ οι μέχρι τώρα αυξήσεις τιμών ήταν σχετικά πρόσκαιρες και συνδεδεμένες με καθυστερήσεις στις παραδόσεις, μια σοβαρή καταστροφή σε τερματικό LNG στο Κατάρ ή σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία θα άλλαζε ριζικά το τοπίο.
Σε πρόσφατες παρεμβάσεις του σε NDTV και ινδικά δίκτυα, ο Γουλφ προειδοποίησε ότι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και η παράταση του πολέμου για τέσσερις μήνες θα μπορούσαν να στείλουν το πετρέλαιο στα 150 δολάρια, πλήττοντας κυρίως τις μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες της Ασίας και της Ευρώπης, ενώ οι καθαροί εξαγωγείς, όπως οι ΗΠΑ, θα δέχονταν ηπιότερες επιπτώσεις. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί τις τεράστιες εσωτερικές ανισότητες: οι φτωχότεροι καταναλωτές στις δυτικές οικονομίες θα δουν το διαθέσιμο εισόδημά τους να συμπιέζεται, ενώ οι ενεργειακοί κολοσσοί και οι traders καταγράφουν υπερκέρδη δισεκατομμυρίων κάθε εβδομάδα.
Ιράν, πόλεμος και το μάθημα της ενεργειακής ανθεκτικότητας
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, το βασικό δίδαγμα, σύμφωνα με τον Γουλφ και άλλες πηγές, είναι ότι οι οικονομίες πρέπει να μειώσουν τη δομική τους εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και τους γεωπολιτικά ευάλωτους διαδρόμους όπως τα Στενά του Ορμούζ. Για τις περισσότερες βιομηχανικές χώρες –σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, που είναι πλέον καθαρός εξαγωγέας– η εκτόξευση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφράζεται σε άμεση φτωχοποίηση, κάτι που καθιστά επιτακτική την επίσπευση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υποδομές αποθήκευσης.
Την ίδια στιγμή, οι κεντρικές τράπεζες καλούνται να ισορροπήσουν σε τεντωμένο σκοινί: πρέπει να αποτρέψουν το ξεκόλλημα των πληθωριστικών προσδοκιών από ένα νέο ενεργειακό σοκ, χωρίς όμως να βυθίσουν τις οικονομίες σε ύφεση με υπερβολικά επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων. Και οι κυβερνήσεις, όπως δείχνει η εμπειρία της μετα-Covid εποχής και του πολέμου στην Ουκρανία, δεν μπορούν να επιδοτούν συνολικά την ενέργεια κάθε φορά που εκτοξεύονται οι τιμές· η στοχευμένη στήριξη στους περισσότερο ευάλωτους είναι η μόνη δημοσιονομικά βιώσιμη λύση, σύμφωνα με τους Financial Times.
Τελικά, ο πόλεμος με το Ιράν δεν θα κριθεί μόνο στα πεδία μάχης, αλλά και στα τιμολόγια ρεύματος και καυσίμων, στους δείκτες πληθωρισμού και στην πολιτική αντοχή κυβερνήσεων από την Ουάσιγκτον μέχρι τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όσο η Ουάσιγκτον αποδεικνύει –όπως στο Βιετνάμ, στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν– ότι μπορεί να ξεκινά πολέμους «κατά βούληση» αλλά όχι να τους τελειώνει γρήγορα, το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος θα πληρώσει ξανά το λογαριασμό, αλλά πόσο ακριβά.
