Η κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν φέρνει ξανά στο προσκήνιο το μεγάλο λογοτεχνικό ερώτημα: ποιο από τα δύο ομηρικά έπη είναι τελικά σπουδαιότερο;
Η «Ιλιάδα» αποτελεί το έπος του πολέμου και της ανθρώπινης μοίρας στη βία, ενώ η «Οδύσσεια» εστιάζει στην περιπέτεια του νόστου, την οικογένεια και την αναζήτηση της πατρίδας, συνθέτοντας μαζί την ανθρώπινη εμπειρία. Για αιώνες η «Ιλιάδα» θεωρούνταν το κορυφαίο και πιο «σοβαρό» ομηρικό έπος, αποτελώντας κεντρικό εκπαιδευτικό κείμενο στην αρχαιότητα και πηγή έμπνευσης για τους μεγάλους τραγικούς ποιητές, σε αντίθεση με την «Οδύσσεια». Η «Οδύσσεια» αγγίζει τον σύγχρονο άνθρωπο εξερευνώντας τη ρευστή ταυτότητα και την επιβίωση. Αυτή η θεματολογία εξηγεί τη μεγαλύτερη επιρροή της στη σύγχρονη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο σε σχέση με την «Ιλιάδα». Η επερχόμενη κινηματογραφική μεταφορά του Κρίστοφερ Νόλαν αναμένεται να αναζωπυρώσει το διαχρονικό δίλημμα. Ωστόσο, η προτίμηση μεταξύ των δύο εξίσου σπουδαίων επών αντικατοπτρίζει τελικά περισσότερο τον ίδιο τον αναγνώστη. Με την παγκόσμια πρεμιέρα την ερχόμενη εβδομάδα της πολυαναμενόμενης ταινίας «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν – που έχει ήδη αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές -, αναζωπυρώνεται μια συζήτηση που κρατά σχεδόν τρεις χιλιετίες: είναι ανώτερη η «Ιλιάδα» ή η «Οδύσσεια»;
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο στη λογοτεχνία. Για πολλούς μελετητές, η προτίμηση του αναγνώστη αποκαλύπτει και κάτι βαθύτερο για τον χαρακτήρα, τις αξίες και τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο.
Πόλεμος ή περιπέτεια και «νόστος» (επιστροφή στην πατρίδα); Η «Ιλιάδα» είναι το έπος του πολέμου, της δόξας και της θνητότητας. Στο επίκεντρό της βρίσκεται ο Αχιλλέας και η ανθρώπινη μοίρα μέσα στη βία του Τρωικού πολέμου.
Η «Οδύσσεια», αντίθετα, αφηγείται την πολυετή προσπάθεια του Οδυσσέα να βιώσει το περιπόθητο «νόστιμον ἦμαρ» (τη μέρα του γυρισμού) στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Ιθάκη, μετά τον πόλεμο. Πρόκειται για ένα ταξίδι γεμάτο τέρατα, θεούς, πειρασμούς και δοκιμασίες, αλλά κυρίως για μια ιστορία γύρω από την οικογένεια, την ταυτότητα και την αναζήτηση της πατρίδας.
Όπως επισημαίνει ο συγγραφέας και μεταφραστής της «Οδύσσειας» Ντάνιελ Μέντελσον σε δοκίμιό του στο Bloomberg, τα δύο έργα μαζί συνθέτουν «ένα πλήρες όραμα της ανθρώπινης εμπειρίας, από την τραγωδία έως την κωμωδία».
Γιατί η «Ιλιάδα» θεωρήθηκε για αιώνες το «σοβαρό» έργο Για πολλούς αιώνες, η «Ιλιάδα» αντιμετωπιζόταν ως το κορυφαίο έργο του Ομήρου.
Στην αρχαία Ελλάδα αποτελούσε βασικό εκπαιδευτικό κείμενο, ενώ πάνω στις ιστορίες της στηρίχθηκαν μεγάλες τραγωδίες του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη.
Ο Βρετανός κλασικός φιλόλογος Ρίτσαρντ Μπέντλεϊ είχε υποστηρίξει ήδη από τον 18ο αιώνα ότι η «Ιλιάδα γράφτηκε για τους άνδρες, ενώ η Οδύσσεια για τις γυναίκες», αποτυπώνοντας μια αντίληψη που ήθελε το πολεμικό έπος πιο «σοβαρό» και την περιπετειώδη συνέχειά του περισσότερο ψυχαγωγική.
Σύμφωνα όμως με τον Μέντελσον, αυτή η διάκριση αδικεί την «Οδύσσεια», η οποία είναι πολύ πιο σύνθετη από μια απλή ιστορία περιπέτειας.
Η «Οδύσσεια» μιλά περισσότερο στον σύγχρονο άνθρωπο Αν η «Ιλιάδα» πραγματεύεται τον πόλεμο, η «Οδύσσεια» εξερευνά την ανθρώπινη ταυτότητα.
Ο Οδυσσέας δεν είναι μόνο ο ήρωας που παλεύει με τον Πολύφημο, τις Σειρήνες ή την Κίρκη. Είναι ένας άνθρωπος που αλλάζει συνεχώς πρόσωπα, λέει ψέματα για να επιβιώσει, αμφισβητεί ο ίδιος την ταυτότητά του και επιστρέφει σε μια πατρίδα που δεν είναι πλέον ίδια με εκείνη που άφησε πίσω του 20 χρόνια νωρίτερα.
«Στην αρχή του έπους ο ήρωας δεν κατονομάζεται καν, αλλά παρουσιάζεται απλώς ως “ένας άνθρωπος”» [ «Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν» αναφέρει ο πρώτος στίχος της Οδύσσειας»] , σημειώνει ο Μέντελσον στο Bloomberg, εξηγώντας ότι ο Όμηρος θέτει εξαρχής το ερώτημα τι είναι αυτό που τελικά ορίζει την ταυτότητα ενός ανθρώπου.
Δεν είναι τυχαίο ότι η «Οδύσσεια» ενέπνευσε πολύ περισσότερες σύγχρονες διασκευές από την «Ιλιάδα». Από τον Δάντη και τον Τζέιμς Τζόις μέχρι τη Μάργκαρετ Άτγουντ και τη Μάντλιν Μίλερ, δεκάδες συγγραφείς επανερμήνευσαν τον κόσμο του Οδυσσέα και των ηρωίδων του.
Στον κινηματογράφο, η ιστορία του μεταφέρθηκε σε ταινίες που εκτείνονται από τις υπερπαραγωγές του Χόλιγουντ έως το «O Brother, Where Art Thou?» των αδελφών Κοέν και το πρόσφατο «The Return» με τον Ρέιφ Φάινς.
Η νέα «Οδύσσεια» του Νόλαν αναμένεται να αναζωπυρώσει τη συζήτηση Η νέα κινηματογραφική μεταφορά του Κρίστοφερ Νόλαν αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες παραγωγές της χρονιάς και ήδη θεωρείται από τις πιο πολυαναμενόμενες ταινίες των τελευταίων ετών.
Η επικείμενη πρεμιέρα της στις 17 Ιουλίου αναμένεται να φέρει ξανά στο επίκεντρο το διαχρονικό έργο του Ομήρου και να επαναφέρει το ερώτημα που διχάζει αναγνώστες και μελετητές εδώ και αιώνες.
Όπως καταλήγει ο Μέντελσον στο δοκίμιό του στο Bloomberg, δεν υπάρχει πραγματικός νικητής στη σύγκριση των δύο ομηρικών επών.
«Η “Ιλιάδα” και η “Οδύσσεια” είναι εξίσου σύνθετες, εξίσου βαθιές και εξίσου σπουδαίες. Αν κάποιος προτιμά τη μία από την άλλη, αυτό λέει περισσότερα για τον ίδιο τον αναγνώστη παρά για τα έργα. Τα καλά νέα είναι ότι δεν χρειάζεται να διαλέξει κανείς».
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο
