Το πρόγραμμα του διεθνούς φεστιβάλ στη Σάμο διασχίζει τον ρομαντισμό, τη μουσική δωματίου, την τζαζ και τις μουσικές της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο Τιμόθεος Γαβριηλίδης-Πέτριν εξηγεί γιατί αναζητά «κρυμμένα διαμάντια» του ρεπερτορίου και γιατί η αυλαία πέφτει με μια παράσταση για τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Η ανακάλυψη είναι ίσως η σημαντικότερη υπόσχεση που μπορεί να δώσει ένα φεστιβάλ. Η ανακάλυψη νέων καλλιτεχνών, αλλά και έργων που έχουν μείνει στη σκιά του μεγάλου ρεπερτορίου, απρόσμενων μουσικών συναντήσεων και ενός διαφορετικού τρόπου ακρόασης. Αυτή είναι η αίσθηση που αφήνει το φετινό πρόγραμμα του Samos Young Artists Festival, το οποίο επιστρέφει από τις 7 έως τις 14 Αυγούστου στο αρχαίο θέατρο του Πυθαγορείου.
Υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του τσελίστα Τιμόθεου Γαβριηλίδη-Πέτριν και της πιανίστριας Μάσας Ιλιάσοφ, η 16η διοργάνωση κινείται από τον Mendelssohn, τον Grieg, τον Rachmaninoff και τον Tchaikovsky έως τη σύγχρονη δημιουργία, την τζαζ, τη chanson και τις μουσικές της Ανατολικής Μεσογείου, διαμορφώνοντας ένα πρόγραμμα που αντιμετωπίζει την περιέργεια ως καλλιτεχνική αξία.
Ο Τιμόθεος Γαβριηλίδης-Πέτριν Μιλώντας στο iefimerida, ο Τιμόθεος Γαβριηλίδης-Πέτριν αποκαλύπτει τη φιλοσοφία και τις βαθύτερες προσδοκίες πίσω από αυτές τις επιλογές. Περιγράφει μια επιμελητική διαδικασία που χτίζεται μέσα από τον διάλογο με τους ίδιους τους μουσικούς, μιλά για την αναζήτηση έργων που ο ίδιος αποκαλεί «κρυμμένα διαμάντια» του ρεπερτορίου και για την πεποίθηση ότι η συνοχή ενός φεστιβάλ δεν εξαρτάται από ένα αυστηρό θέμα αλλά από το αν κάθε συναυλία έχει τον δικό της καλλιτεχνικό λόγο ύπαρξης.
Μέσα από τις απαντήσεις του αναδεικνύεται και ένα δεύτερο, πιο διακριτικό νήμα: το βαθιά εκφραστικό πνεύμα του ρομαντισμού, που συνδέει αρκετές από τις φετινές επιλογές χωρίς να λειτουργεί ως περιορισμός για το υπόλοιπο πρόγραμμα.
Υπήρξε, ωστόσο, μία απόφαση που είχε ληφθεί από την πρώτη στιγμή. Το φεστιβάλ θα ολοκληρωθεί με το «ΦΩΣ», την παράσταση της Ερήνης Τορνεσάκη, της Σοφίας Ευκλείδου και του Γιώργου Κοντογιάννη, μια μουσική αφήγηση για τη μνήμη της Μικράς Ασίας, την προσφυγιά και τη δύναμη της ιστορικής συνείδησης.
Προφανώς εύκολα εντοπίζει εδώ κάποιος τους συμβολισμούς, όπως στον πυρήνα της η επιλογή αυτή συνομιλεί με τη γεωγραφία και την ιστορία της Σάμου, λίγα μόλις ναυτικά μίλια από τις μικρασιατικές ακτές.
Για τον Γαβριηλίδη-Πέτριν, ένα φεστιβάλ δεν περιορίζεται στην παρουσίαση συναυλιών· δημιουργεί εμπειρίες που αφήνουν τον θεατή να αποχωρεί με μια σκέψη που τον συνοδεύει και μετά την τελευταία νότα.
Κοιτάζοντας συνολικά το πρόγραμμα, μοιάζει να έχει μια δική του δραματουργία: από το ταξίδι και τη συνάντηση διαφορετικών μουσικών κόσμων έως τη μνήμη, την απώλεια και το «ΦΩΣ» της τελευταίας βραδιάς.
Οι συναυλίες του φετινού Samos Young Artists Festival για άλλη μια φορά είναι αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους ως προς το περιεχόμενο και τον χαρακτήρα τους. Το μόνο που είχα αποφασίσει εξαρχής ήταν ότι ήθελα η συναυλία με την Ερήνη Τορνεσάκη και τους συναδέλφους της -η οποία συναυλία είναι αφιερωμένη στα μικρασιάτικα τραγούδια- να αποτελέσει τον επίλογο του φεστιβάλ. Θεωρώ ότι, δεδομένης της γεωγραφικής και ιστορικής σχέσης της Σάμου με τη Μικρά Ασία, είναι ένας πολύ ταιριαστός τρόπος να κλείσει η φετινή διοργάνωση, πόσο μάλλον όταν αυτά τα τραγούδια ερμηνεύονται από μια τόσο ξεχωριστή καλλιτέχνιδα όπως η Ερήνη. Οι υπόλοιπες συναυλίες λειτουργούν περισσότερο σαν κομμάτια ενός παζλ, όπου καθεμία έχει τη δική της θεματική και τη δική της ταυτότητα. Δεν υπήρξε κάποια συνειδητή πρόθεση να δημιουργηθεί μια συγκεκριμένη δραματουργική κλιμάκωση από τη μία βραδιά στην άλλη. Παρ’ όλα αυτά, όντως, διαπιστώνω εκ των υστέρων ότι προέκυψε σχεδόν αυθόρμητα ένα όμορφο μουσικό κολάζ, με εσωτερική συνοχή και μια φυσική ροή στις θεματικές των συναυλιών.
Βλέπω ότι επανέρχονται συνθέτες όπως ο Rachmaninoff, ο Scriabin και ο Tchaikovsky, αλλά και ο Mendelssohn ή ο Grieg. Τι σας οδήγησε ειδικά σε αυτά τα έργα, εννοώ υπήρχε κάποιο κοινό μουσικό ή συναισθηματικό νήμα που αναζητούσατε;
Συνήθως είμαστε αρκετά ευέλικτοι απέναντι στις προτάσεις των μουσικών που προσκαλούμε, δίχως αυτό βέβαια να σημαίνει ότι δεν έχουμε και τις δικές μας καλλιτεχνικές ιδέες. Θεωρώ πολύ σημαντικό να υπάρχει ένας ουσιαστικός διάλογος μαζί τους, γιατί το καλύτερο αποτέλεσμα προκύπτει όταν οι ίδιοι ερμηνεύουν έργα με τα οποία αισθάνονται πραγματική σύνδεση. Μου αρέσει να παρουσιάζω κρυμμένα διαμάντια του ρεπερτορίου τα οποία για κάποιο λόγο ακούμε πλέον σπάνια. Για παράδειγμα, φέτος ήθελα πολύ να παιχτεί το «Πρώτο Τρίο» για πιάνο του Anton Arensky και να ενταχθεί σε μια συναυλία αφιερωμένη στη ρωσική μουσική. Από εκεί και πέρα, διαπιστώνω ότι στο φετινό πρόγραμμα κυριαρχεί σε μεγάλο βαθμό το πνεύμα του ρομαντισμού. Συνθέτες όπως ο Mendelssohn, ο Tchaikovsky, o Grieg και ο Rachmaninoff, παρότι έχουν διαφορετικές προσωπικότητες και εθνικές καταβολές, συνδέονται μέσα από μια κοινή αισθητική αναζήτηση και μια βαθιά εκφραστική γλώσσα. Ίσως, λοιπόν, αυτό και να αποτελεί το υποσυνείδητο νήμα που ενώνει αρκετές από τις συναυλίες του φετινού φεστιβάλ.
Πώς αποφεύγετε η πολυφωνία αυτή να μετατραπεί σε απλή ποικιλία χωρίς εσωτερική συνοχή;
Δεν πιστεύω ότι η συνοχή ενός φεστιβάλ προκύπτει πάντοτε όταν όλες οι συναυλίες κινούνται στο ίδιο ύφος ή γύρω από ένα συγκεκριμένο θέμα. Αντίθετα, θεωρώ ότι η πραγματική συνοχή γεννιέται όταν κάθε συναυλία έχει έναν ξεκάθαρο καλλιτεχνικό λόγο ύπαρξης και παρουσιάζεται με ειλικρίνεια και ποιότητα. Για εμάς, η πολυφωνία δεν είναι αυτοσκοπός ούτε μια προσπάθεια να καλύψουμε όσο το δυνατόν περισσότερα είδη μουσικής. Είναι ένας τρόπος να αναδείξουμε διαφορετικές πτυχές της μουσικής τέχνης, διατηρώντας πάντοτε ένα υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο και έναν κοινό άξονα: την ουσιαστική επικοινωνία με το κοινό.
Ας επανέλθουμε στο «ΦΩΣ». Επιλέξατε να ολοκληρώσετε το φεστιβάλ όχι με μια συναυλία που αναφέρεται στη μνήμη της Μικρασιατικής Καταστροφής και την εμπειρία της προσφυγιάς. Τι προσδοκάτε να αποκομίσει ο θεατής, πώς να αποχωρήσει από το Φεστιβάλ μέσα από αυτή την επιλογή;
Πάντοτε πίστευα ότι ένα φεστιβάλ δεν πρέπει να αφήνει στο κοινό μόνο την ανάμνηση μιας όμορφης συναυλίας, αλλά και μια σκέψη που το συνοδεύει μετά το τέλος της. Η συναυλία με τίτλο «ΦΩΣ» έχει ακριβώς αυτή τη δύναμη. Μέσα από τη μουσική και τον λόγο, μας φέρνει αντιμέτωπους με τη Μνήμη και την ανθρώπινη ανάγκη να διατηρούμε ζωντανή την ιστορική μας συνείδηση. Θεώρησα ότι ήταν ο πιο ουσιαστικός τρόπος να ολοκληρωθεί το φεστιβάλ, ιδιαίτερα σε έναν τόπο όπως η Σάμος, που βρίσκεται απέναντι από τα μικρασιατικά παράλια και κουβαλά αυτή τη γεωγραφική και ιστορική εγγύτητα. Ελπίζω ο θεατής να φύγει όχι μόνο συγκινημένος από την καλλιτεχνική εμπειρία, αλλά και με την αίσθηση ότι η μουσική μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας μνήμης, να δημιουργήσει γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν και να μας θυμίσει ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να κρατά ζωντανές ιστορίες που δεν πρέπει να ξεχαστούν.
Πόσο πολιτικό πρέπει ή αντέχει να είναι ένα φεστιβάλ σαν το δικό σας;
Δεν θεωρώ ότι ο ρόλος ενός φεστιβάλ όπως το δικό μας είναι να κάνει πολιτική. Ο ρόλος του είναι να υπηρετεί την τέχνη με ειλικρίνεια και να δημιουργεί χώρο για σκέψη, διάλογο και προβληματισμό. Υπάρχουν, βέβαια, γεγονότα και ανθρώπινες εμπειρίες που ξεπερνούν τις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η μνήμη, η προσφυγιά, η απώλεια και η συμφιλίωση είναι ζητήματα βαθιά ανθρώπινα και η τέχνη έχει την ικανότητα να τα προσεγγίζει με έναν τρόπο που ενώνει, αντί να διχάζει. Επομένως, αν ένα φεστιβάλ μπορεί να χαρακτηριστεί «πολιτικό», αυτό συμβαίνει μόνο με την ευρεία έννοια της λέξης: επειδή δεν αδιαφορεί για τον άνθρωπο και την ιστορία του, όχι επειδή επιδιώκει να μεταδώσει κάποιο πολιτικό μήνυμα ή να υιοθετήσει μια συγκεκριμένη ιδεολογική θέση. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να δημιουργούμε καλλιτεχνικές εμπειρίες που συγκινούν, καλλιεργούν τη μνήμη και προσκαλούν το κοινό να σκεφτεί.
Πέντε λέξεις που χαρακτηρίζουν το πρόγραμμα που σχεδιάσατε και τις προσδοκίες σας για αυτό.
Ποιότητα. Ανακάλυψη. Πρωτοτυπία. Συγκίνηση. Μνήμη.
Info: Το φεστιβάλ διοργανώνει από το 2010 το Ίδρυμα Schwarz, ένας ανεξάρτητος μη κερδοσκοπικός φορέας που από το 2011 προάγει τη διαπολιτισμική ανταλλαγή μεταξύ Ανατολής και Δύσης, με έμφαση στη σύγχρονη τέχνη, την έρευνα, την ιστορία και τον στοχασμό. Μέσα από εκθέσεις, φεστιβάλ, υποτροφίες, διαλέξεις και εκπαιδευτικά προγράμματα, ενισχύει την παρουσία της Ελλάδας στον διεθνή πολιτιστικό διάλογο.
Πληροφορίες: schwarzfoundation.com
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο
